Η αρχιτεκτονική της ουσίας

Η τέχνη της παρατήρησης

Τι χρειάζεται πραγματικά ένας τόπος και οι άνθρωποι που πρόκειται να τον ζήσουν; Από αυτή τη σκέψη ξεκινούν όλα. «Αυτό που παραμένει σταθερό είναι η περιέργεια», λέει η ίδια. Δεν την απασχολεί η δημιουργία μιας εύκολα αναγνωρίσιμης προσωπικής υπογραφής. Αντίθετα, η Μαρία Δέδα πιστεύει πως κάθε τόπος, κάθε πελάτης και κάθε διαφορετική συνθήκη απαιτούν να ακούσεις προσεκτικά πριν προτείνεις λύσεις.

Σε μια εποχή όπου η καθημερινότητα κινείται με ολοένα μεγαλύτερη ταχύτητα, θεωρεί ότι οι άνθρωποι αναζητούν κάτι πολύ βαθύτερο από έναν όμορφο χώρο. Χρειάζονται περιβάλλοντα που λειτουργούν ως αντίβαρο στη διαρκή ένταση. Χώρους που επιτρέπουν την ηρεμία, τη συγκέντρωση, την ιδιωτικότητα, αλλά και τη σύνδεση με τους άλλους, όταν εκείνοι το επιλέγουν. «Ίσως τελικά να αναζητούν κάτι πολύ απλό: χώρους που τους επιτρέπουν να επιβραδύνουν και να επανασυνδεθούν με ό,τι έχει πραγματική σημασία.»

Η συναισθηματική αξία ενός χώρου, σύμφωνα με την ίδια, δεν σχεδιάζεται ποτέ ως εικόνα. Χτίζεται αργά, μέσα από την καθημερινότητα. Από τη στιγμή που ένας χώρος αρχίζει να χωρά τον άνθρωπο που τον κατοικεί, να ακολουθεί τις συνήθειές του, χωρίς να επιβάλλεται. Οι χώροι που αγαπάμε περισσότερο δεν είναι απαραίτητα οι πιο εντυπωσιακοί, αλλά εκείνοι που γίνονται σχεδόν ανεπαίσθητα κομμάτι της ζωής μας. Τότε η αρχιτεκτονική μετατρέπεται σε φορέα μνήμης και εμπειρίας.

Η ίδια αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο και κάθε νέο τόπο που επισκέπτεται. Το πρώτο που προσπαθεί να αντιληφθεί είναι η ατμόσφαιρά του. Παρατηρεί πώς κινούνται οι άνθρωποι, πού στέκονται αυθόρμητα, ποιος είναι ο φυσικός ρυθμός της καθημερινότητάς τους. Για εκείνη, η αρχιτεκτονική ξεκινά πάντοτε από την παρατήρηση και από έναν ουσιαστικό διάλογο με το περιβάλλον, ποτέ από την επιβολή μιας ιδέας πάνω σε αυτό.

Η μαγεία της δημιουργίας

Ανάμεσα στις πόλεις που θεωρεί υποδειγματικές ξεχωρίζει το Μιλάνο, το οποίο κατάφερε να επαναπροσδιορίσει τον εαυτό του, χωρίς να αποκοπεί από την ιστορία του, επενδύοντας στη δημιουργικότητα, στην επανάχρηση υφιστάμενων κτιρίων και στη δημιουργία ποιοτικών δημόσιων χώρων. Αντίστοιχα, βλέπει μεγάλες δυνατότητες και στη Θεσσαλονίκη, μια πόλη με ισχυρή ταυτότητα, ανθρώπινη κλίμακα και μοναδική σχέση με τη θάλασσα, η οποία μπορεί να εξελιχθεί αξιοποιώντας τα δικά της χαρακτηριστικά αντί να αναζητά έτοιμα πρότυπα αλλού.

Η εμπειρία έχει αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τους συμβιβασμούς της δημιουργικής διαδικασίας. Κάποτε πίστευε ότι αποτελούν ήττα. Σήμερα θεωρεί πως είναι αναπόσπαστο μέρος της εξέλιξης ενός έργου. «Η ουσία είναι να ξέρεις τι δεν διαπραγματεύεσαι». Εφόσον προστατεύεται η κεντρική ιδέα, οι αναγκαίες προσαρμογές συχνά οδηγούν σε ένα αποτέλεσμα πιο ώριμο και ουσιαστικό. Η αρχιτεκτονική, όπως την περιγράφει, είναι τελικά μια συνεχής ισορροπία ανάμεσα στο ιδανικό και το εφικτό.

Παρά τα χρόνια δημιουργικής πορείας, εξακολουθεί να ενθουσιάζεται με την ίδια σχεδόν παιδική ανυπομονησία. Όχι επειδή κάθε έργο είναι μεγαλύτερο από το προηγούμενο, αλλά επειδή κάθε συνεργασία φέρνει νέους ανθρώπους, νέες ανάγκες και μια νέα αρχή. Ιδιαίτερα συγκινητική παραμένει για την ίδια η στιγμή κατά την οποία μια ιδέα ή ένα πρόχειρο σκίτσο μετατρέπεται σταδιακά σε πραγματικό χώρο. «Είναι σχεδόν μαγικό να βλέπεις κάτι που υπήρχε μόνο στη φαντασία να γίνεται μέρος της ζωής κάποιου άλλου.»

Οι σπουδές της στο Παρίσι διαμόρφωσαν καθοριστικά αυτή την αντίληψη. Εκεί κατάλαβε ότι η ιστορία και η σύγχρονη δημιουργία όχι μόνο μπορούν να συνυπάρχουν, αλλά και να ενισχύουν η μία την άλλη. Παράλληλα, εξακολουθεί να εμπνέεται από τη διαχρονικότητα της μεσογειακής αρχιτεκτονικής, από τον τρόπο με τον οποίο το φως μεταμορφώνει έναν χώρο και από τον διαρκή διάλογο ανάμεσα στο εσωτερικό και το εξωτερικό περιβάλλον. Δεν αντιμετωπίζει αυτές τις αναφορές ως πρότυπα προς αντιγραφή, αλλά ως υπενθύμιση ότι η πραγματική αξία της αρχιτεκτονικής βρίσκεται στη διακριτικότητα και στη διάρκεια.

Αν σχεδίαζε το ιδανικό σπίτι αποκλειστικά για τον εαυτό της, το σημαντικότερο στοιχείο θα ήταν η σχέση με το φυσικό φως και η αίσθηση ελευθερίας. Ανοιχτό προς το περιβάλλον, που να εξελίσσεται μαζί με τις ανάγκες όσων το κατοικούν. Ονειρεύεται ένα σπίτι στο οποίο θα ανυπομονεί να επιστρέφει.

«Η μεγαλύτερη πολυτέλεια που μπορεί να προσφέρει σήμερα ένας καλά σχεδιασμένος χώρος, πιστεύει, είναι η δυνατότητα να απολαμβάνεις χρόνο, ιδιωτικότητα, ηρεμία και ποιότητα στην καθημερινότητά σου.»